Thu thập số liệu là bước đầu, đọc chúng cho đúng mới là phần khó. Rất nhiều người có bảng theo dõi đầy đủ nhưng rút ra kết luận sai, rồi thay đổi cách học theo hướng không cần thiết — và đôi khi theo hướng có hại.
- Một điểm dữ liệu không nói lên gì, cần ít nhất ba điểm mới thấy được xu hướng.
- Dao động lên xuống giữa các lần đo là bình thường, đừng phản ứng với từng lần.
- Tương quan không phải nhân quả: hai thứ cùng tăng chưa chắc cái này gây ra cái kia.
- Trước khi kết luận, luôn kiểm điều kiện đo có giống nhau không.
Bốn lỗi đọc số liệu thường gặp
Bốn lỗi dưới đây đều dẫn tới hành động không cần thiết. Lỗi thứ nhất phổ biến nhất: một lần đo thấp hơn lần trước khiến người ta kết luận là đang đi lùi, trong khi mọi phép đo đều có dao động và một điểm không tạo thành xu hướng.
Phân biệt dao động với xu hướng
Mọi phép đo về năng lực ngôn ngữ đều dao động vì rất nhiều yếu tố ngoài trình độ: bạn mệt hay tỉnh, chủ đề hợp hay không, hôm đó có tập trung không. Nguyên tắc thực dụng: nếu ba lần đo liên tiếp cùng đi một hướng thì đó là xu hướng, còn lên xuống xen kẽ thì đó là dao động. Với dao động thì không cần làm gì cả — phản ứng với từng lần đo là cách nhanh nhất để bạn liên tục thay đổi phương pháp mà không phương pháp nào được chạy đủ lâu để cho kết quả.
Ba câu hỏi nên đặt trước khi kết luận
Ba câu dưới đây lọc được phần lớn kết luận vội. Câu thứ ba đáng chú ý nhất: khi bạn đổi phương pháp và thấy kết quả tăng, rất thường xuyên có một thay đổi khác đi kèm mà bạn không tính tới — chẳng hạn tháng đó bạn cũng rảnh hơn nên học nhiều hơn.
Sai lầm thường gặp
- Đổi phương pháp học sau mỗi lần đo cho kết quả không như ý.
- So mẫu nói tháng này với tháng trước mà quên rằng lần này bạn có chuẩn bị trước.
- Kết luận một công cụ hiệu quả chỉ vì tháng dùng nó bạn tình cờ có nhiều thời gian hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu lần đo thì đủ để kết luận?
Ba lần là mức tối thiểu để phân biệt xu hướng với dao động. Với nhịp đo hằng tháng thì nghĩa là bạn cần khoảng ba tháng trước khi đưa ra thay đổi lớn.
Kết quả đi ngang mãi thì có nên đổi phương pháp không?
Trước khi đổi, hãy kiểm hai thứ: bạn có thật sự duy trì đều không, và bạn có đang dồn công vào vùng đã biết không. Hai nguyên nhân này chiếm phần lớn các trường hợp đi ngang, và chúng không giải quyết được bằng cách đổi công cụ.
Có nên so số liệu của mình với người khác không?
Ít giá trị, vì điều kiện của mỗi người quá khác nhau. So với chính bạn ba tháng trước cho thông tin hữu ích hơn nhiều và cũng công bằng hơn.
Số liệu tốt nhưng cảm giác không tiến bộ thì tin cái nào?
Kiểm điều kiện đo trước; nếu số liệu đáng tin thì tin số liệu, vì cảm giác về tiến bộ của chính mình rất không đáng tin và thường trễ hơn thực tế.