Ngoài đời, dịch máy giải quyết được nhiều tình huống mà trước đây không có cách nào. Nhưng nó cũng tạo ra vài kiểu hiểu lầm đặc trưng, và có những bối cảnh mà việc rút điện thoại ra dịch lại gây tác dụng ngược.
- Dùng tốt cho thông tin cụ thể: chỉ đường, món ăn, giá cả, hướng dẫn.
- Dùng kém cho thương lượng, chuyện tế nhị và bất cứ gì cần sắc thái.
- Câu ngắn và đơn giản cho ra bản dịch chính xác hơn nhiều so với câu dài.
- Nói một câu xin lỗi và giải thích trước khi dùng làm mọi thứ dễ chịu hơn hẳn.
Bốn tình huống dùng được
Bốn tình huống dưới đây có điểm chung: nội dung cụ thể, ít sắc thái, và hậu quả của một hiểu lầm nhỏ không nghiêm trọng. Tình huống thứ tư là nơi dịch máy hữu ích nhất mà ít người nghĩ tới: đọc biển báo, thực đơn hay hướng dẫn bằng cách chụp lại, vì đó là nội dung ngắn và cụ thể.
Ba chỗ dễ gây hiểu lầm
Ba chỗ dưới đây là nơi dịch máy hay tạo ra tình huống khó xử. Chỗ thứ nhất phổ biến nhất và cũng khó nhận ra nhất: một câu hoàn toàn bình thường trong tiếng Việt có thể được dịch thành một câu nghe cộc lốc hoặc quá suồng sã, và người nghe không biết đó là do máy.
Cách dùng cho dễ chịu
Việc rút điện thoại ra giữa cuộc trò chuyện có thể bị hiểu là thiếu tôn trọng nếu không giải thích. Một câu ngắn học thuộc bằng chính ngôn ngữ đó — đại ý rằng bạn xin lỗi vì chưa nói được nhiều và sẽ dùng công cụ dịch — thay đổi hẳn không khí, vì nó cho thấy bạn có cố gắng. Vài nguyên tắc khác giúp cuộc trao đổi trôi hơn: viết câu ngắn và đơn giản trong tiếng Việt trước khi dịch; đưa màn hình cho người kia đọc thay vì để máy đọc thành tiếng ở nơi ồn; và với những gì quan trọng, hãy nhờ họ xác nhận lại bằng cách khác, chẳng hạn chỉ vào vật, viết ra con số, hoặc gật đầu xác nhận.
Sai lầm thường gặp
- Viết một câu dài nhiều ý rồi dịch, khiến người kia nhận về một đoạn khó hiểu.
- Dùng công cụ dịch để đùa hoặc nói bóng, dễ thành khiếm nhã ngoài ý muốn.
- Đưa máy dịch ra mà không nói gì, khiến người kia thấy bị đối xử qua thiết bị.
Câu hỏi thường gặp
Dùng dịch máy có làm mình chậm tiến bộ không?
Trong tình huống thật thì không, vì mục tiêu lúc đó là giao tiếp được. Điều nên làm là ghi lại những câu bạn phải dịch nhiều lần rồi học thuộc chúng, như vậy lần sau bạn tự nói được.
Có nên dùng tính năng dịch giọng nói không?
Tiện ở nơi yên tĩnh, kém ở nơi ồn vì việc nhận diện giọng nói bị ảnh hưởng mạnh bởi tiếng ồn. Ở nơi ồn thì gõ chữ đáng tin hơn.
Người bản địa có khó chịu khi mình dùng máy dịch không?
Phần lớn thì không, nhất là khi bạn có nói một câu xin lỗi trước. Điều gây khó chịu thường không phải cái máy mà là việc không có nỗ lực nào từ phía người dùng.
Nên chuẩn bị gì trước chuyến đi?
Tải sẵn gói ngôn ngữ để dùng khi không có mạng, và học thuộc khoảng mười câu tình huống hay gặp nhất. Mười câu đó xử lý được phần lớn tình huống hằng ngày mà không cần rút máy ra.