Dịch máy tiện tới mức nó dễ trở thành phản xạ: gặp gì không hiểu là dịch. Nhưng có những lúc việc dịch ngay lấy đi chính bài luyện mà bạn cần, và có những lúc nó tiết kiệm cho bạn rất nhiều thời gian vô ích. Phân biệt hai loại tình huống này thay đổi hẳn tốc độ tiến bộ.
- Nguyên tắc phân biệt: nếu việc tự xoay xở là bài luyện thì đừng dịch, nếu không thì cứ dịch.
- Trong lúc đọc nhiều, dịch ngay giết chết tốc độ và khả năng đoán nghĩa.
- Khi cần hiểu nhanh một văn bản không nhằm mục đích học, dịch là lựa chọn hợp lý.
- Dùng dịch để kiểm sau khi đã tự hiểu, thay vì dùng để thay việc tự hiểu.
Bốn tình huống nên dùng
Bốn tình huống dưới đây có điểm chung: việc tự xoay xở không mang lại giá trị học tập tương xứng với thời gian bỏ ra. Tình huống thứ ba đáng chú ý vì nhiều người tự học bỏ qua: khi cần hiểu nhanh một văn bản dài mà mục đích chỉ là lấy thông tin chứ không phải luyện đọc, dịch cả đoạn là lựa chọn hợp lý và không có gì phải áy náy.
Bốn tình huống nên tránh
Bốn tình huống dưới đây là lúc việc dịch lấy đi đúng bài luyện bạn cần. Tình huống thứ nhất gây hại âm thầm nhất: khi bạn dịch mọi từ lạ trong lúc đọc, bạn không bao giờ luyện được khả năng đoán nghĩa qua ngữ cảnh — mà đó lại là kỹ năng quyết định bạn có đọc được ở tốc độ thật hay không.
Nguyên tắc phân biệt
Chỉ cần một câu hỏi: việc tự xoay xở ở đây có phải là bài luyện không. Nếu có thì đừng dịch, hãy chịu khó vật lộn vì chính sự vật lộn đó tạo ra tiến bộ. Nếu không thì cứ dịch cho nhanh. Áp dụng cụ thể: khi đọc một cuốn sách để luyện, gặp từ lạ thì đoán rồi đi tiếp; khi đọc hướng dẫn sử dụng một thiết bị, cứ dịch cả trang. Cùng một hành vi nhưng ở hai bối cảnh khác nhau thì một cái cản trở và một cái tiết kiệm. Có một cách dùng trung gian rất hiệu quả: tự hiểu trước, ghi lại cách hiểu của mình, rồi mới dịch để đối chiếu — như vậy bạn vừa được luyện vừa biết mình đúng hay sai.
Sai lầm thường gặp
- Viết bài bằng tiếng Việt rồi dịch sang, nên không bao giờ luyện được khả năng viết trực tiếp.
- Dịch mọi từ lạ khi đọc, khiến việc đọc thành việc dịch và mất hết tốc độ.
- Dùng bản dịch để hiểu bài nghe ngay lần đầu, nên tai không bao giờ phải làm việc.
Câu hỏi thường gặp
Người mới học có nên tránh dịch hoàn toàn không?
Không. Ở giai đoạn nền, dịch giúp bạn hiểu nhanh và tiến được. Điều nên tránh là dùng nó thay cho việc tự xoay xở ở những bài tập vốn thiết kế để bạn phải tự làm.
Viết bằng tiếng Việt rồi dịch có sao không?
Với việc học thì có, vì bạn không rèn được khả năng sản sinh trực tiếp và câu bạn viết ra thường mang cấu trúc tiếng Việt. Hãy viết trực tiếp dù đơn giản hơn, rồi mới nhờ xem lại.
Dịch để đối chiếu sau khi tự hiểu có tốt không?
Đây là cách dùng hiệu quả nhất. Bạn được luyện phần đoán nghĩa, rồi biết ngay mình đúng hay sai, và những chỗ lệch chính là thứ đáng ghi lại.
Có nên tắt tính năng dịch tự động của trình duyệt không?
Với trang bạn đọc để luyện thì nên tắt, vì dịch tự động lấy mất cơ hội luyện. Với trang bạn đọc để lấy thông tin thì cứ bật.